Ogłoszenie Płatne / Reklama Sponsorowana

Komitet Narodowy Polski do Emigracji

Lelewel Joachim

Od pierwszych zaraz chwil emigracji objawiła się myśl, że aby w wielkim dziele oswobodzenia ojczyzny skutecznie pracować, wszystkie odcienia rewolucyjnych żywiołów zbratać się powinny, wspólną organizacją w jedno polityczne ciało połączyć i ustanowić naczelną władzę reprezentującą emigracją narodową. Myśl ta zrazu mniej wyraźnie podnoszona, pod rozmaitymi formami i z rozmaitym skutkiem poruszana znalazła nareszcie rozwijanie jasne i silne w akcie Zjednoczenia na dniu 29 listopada 1838 roku uchwalonym i przyjętym przez połowę niemal obecnego tułactwa; w akcie znajdującym ciągłe poparcie, a do jego zasad i celów przystępowanie.

Aktem tym emigracja zastrzegła sobie wybór i odwołalność osób władzę tę składać mających; a skutek tego zastrzeżenia, stosownie do artykułów 60—64 o wyborach oraz artykułu 6 o odwołalności, objawiła swą wolę, abyśmy Komitet Narodowy zawiązali i stałej instytucji początek dali, a w biegu urzędowania naszego do nowych kompletnego składu wyborów powołali.

Dopełniając tej woli, na dniu 11 lipca roku bieżącego, zawiązaliśmy Komitet Narodowy. A skoro urządzeń wewnętrznych ustawą przepisanych dopełnimy i czynność Komitetu rozwiniemy, nie zaniedbamy rychło nowe otworzyć wybory, które gdy dojdą,
my ustępując z miejsca cieszyć się będziem, gdy następcy nasi lepszej doczekają się pory niż my w krótkim urzędowaniu na-
szym.
Reprezentanci w emigracji sprawy narodowej, stając przed ziomkami tułactwa i narodem powinniśmy wiedzieć wysokie powołanie obowiązku naszego. Zbytecznym by było objawiać trwogę, czyli zdołamy dźwigać włożony na nas ciężar, czyli zdołamy w urzędowaniu obecnym oczekiwaniu powszechnemu zadosyćuczynić; zbytecznym rozszerzać się z oświadczeniami, ile pragniemy dołożyć starań, aby obowiązkom odpowiedzieć. Działaniem naszym winniśmy udowodnić tak gotowość usłużenia świętej sprawie, jak niezachwianą ufność w życie narodowe. Zachowujemy sobie w ciągłym przemawianiu dobywać z niego to, co może własną siłę rozognić, czerpać w nim myśli i czucia. Dziś po raz pierwszy do rodaków głos nasz zwracając zamierzamy wyłuszczyć główne posady, na których Komitet rachubę swą zakłada, na jakim gruncie z nimi działać zamierza. W samym akcie Zjednoczenia znajdują się do tego położone zasady, wskazane główne warunki naprawy skołotanej Rzeczypospolitej, polityczne i moralne przeobrażenie polskiej społeczności. Pojęcia aktu wiodą nas w nieprzejrzyste obszary starodawnej Polski, żyzne, przeszło dwudziestomilionowym ludem osiadłe, niecące wspomnienia, duszę do gruntu wzruszające, przeszłością smętne, przeszłością dumne. Tam stanąć ma nowy przybytek, tam są materiały do jego wzniesienia, tam są żywotne siły i pojęcia dla przyszłości, a byłoby zatracać one i rujnować środki gotowe i dostateczne własne, gdyby przyszło wyszukiwać i gromadzić obce.
Geniusz ośmnastego wieku, co przygotowywał nowy towarzyski porządek, oddawał cześć naszym starodawnym, gasnącym wtedy żywiołom, w nich urzeczywistniane swe pryncypia dostrzegał. Między naszymi tymczasem wznosiły się wówczas krzyki na dzieło własne. Jak owi architekci, co zniechęceni ku swym budowom z wysokich zalet admiracją znawców wzbudzającym, odwracają swe oko i stronią, tak niebaczni Polacy, przesiąkli cudzoziemczyzną, niechęcąc się ku swojej i uchodząc od niej za znikomym widmem obcym, puścili ją na grabież najeźdźców, a wyrzekając się swego żywiołu narodowego przyczynili się do jej upadku. Za ich powodem wzniosły się słuszne na zepsucie narzekania, nietrafne przyczyn upadku dochodzenia, a zaniedbywano zatrzymywać się nad tym, co istotną wielkość Polski, co potęgę jej wzniosłą postawiło.
Owa Polska, wymazana dziś z karty Europy, żyje przecie życiem narodów. Ciemięzcy pastwią się nad nią zażarcie, wszystkimi siłami wysilając się narodowość wytępić, gabinety i parlamenta rozprawiają o niej jak o każdym istniejącym państwie, społeczeństwa i ludy obce na nią zwrócone mają oczy, jakby od niej wyglądały własnego zbawienia. Ta potęga moralna, której naród polski na całej kuli ziemskiej używa, nie jest przecie naszym dziełem, jest ona owocem i wypadkiem dziesięciu wieków. Schylmy korne czoło przed naszymi przodkami. Prace ich musiały być wielkie, kiedy nam przekazali dzieło, którego połączone potęgi zmownych nieprzyjaciół zatracić nie zdołały.
Położyli oni wiekami niespożyte posady olbrzymiego gmachu, zostawili zasobne materiały do jego naprawy i wspaniałego rozprzestrzenienia. W puściźnie po nich wzięliśmy szeroką narodowość, drogą ludowi ojczyznę, Polskę i nieskażone jej wszechwładztwo'. Próżno by w skrzętnych matactwach, za podnietą uprzywilejowanej arystokracji, gabinetowa dyplomacja szukała jakiej wymyślonej prawnoty w jakiej dynastii, w jakim stanie wyłącznym, w jakim powołaniu sumienie czyje lub wolność krępującym, nic nie znajdzie, jedynie Polskę i jej lud. Lud wszechwładny, o swoje się dopominający.
Akt Zjednoczenia tułactwa naszego, organ reprezentacji wszechwładztwa ludu polskiego wymaga: usamowolnienia włościan, bezwarunkowego nadania mu ziemskiej własności, zapewnienia wolności wyznań, jako żywiołów zdolnych podźwignąć i przyszły byt Polski umocnić; oraz zaprowadzenie powszechnego narodowego
wychowania. Komitet, nie zatrzymując się tą razą nad tym ostatnim wychowania warunkiem, w powyższych widza wywołane i postawione te wymagania, które były zaszczepione w dawnej Rzeczypospolitej posady, których żadna przeciwność, żadne nadużycie zagłuszyć nie zdołały, a które wprost z własnego stanowiska narodowego obowiązując, dostarczają silniejszych powodów w przemawianiu do uczuć i przekonania ziomków.
Prawo Rzeczypospolitej szanowało posiadłość ziemską nie przypuszczając absolutnej własności. Posiadłość przechodziła spadkiem, datkiem, zastawą, kupnem i sprzedażą z rąk do rąk, a własność onych była ogólną, publiczną. Dawne prawa Rzeczypospolitej powtarzają do końca, „że własności ziemskie nadają się w posiadanie rycerstwu z warunkiem służenia Rzeczypospolitej, ratione
eorundem bonorum — z powodu posiadania tych dóbr; a takowe tracą, jeśliby życiem i majątkiem nie ratowali tej Rzeczypospolitej, od której dobra te w posiadaniu jako żołd trzymają”. Rzeczpospolita za posługę rycerską własnością ziemską wynagradzała i obowiązek bronienia nakładała. A jestże jaka rodzina wieśniaka polskiego, co by z koła swego nie wydała obrońcy ojczyzny? Co by się nie zasłużyła ojczyźnie poświęceniem? Tam jest poświęcenie, gdzie nie ma szczególnego obowiązku; posiadaczy poświęcenie maleje w tym porównaniu, bo mieli wyłączny obowiązek służby. Ich obroną dawna Rzeczpospolita ostać się mogła; lecz gdy zbieg rzeczy zbrojną siłę państw i nieprzyjaciół podniósł do najwyższego stopnia, siła przyszłej Polski na podobnym stopniu postanowioną być musi przez nałożenie obowiązku na całą ludność nadaniem własności powszechnej. Komitet nie przestanie utrzymywać, że to jest akt sprawiedliwości i polityki, nie przestanie zmierzać do przywiedzenia do skutku tej żywotnej posady przyszłości.
Uwłaszczenie nie daje się pojmować bez usamowolnienia. W przyszłej Polsce człowiek od człowieka przez żaden sposób zależeć nie może. Jest to wypadek demokratycznych zasad, braterstwa, wolności i równości. Równość! Węgielny kamień wszechwładztwa narodowego w Polsce, tak rozprzestrzeniała w czasie swoim narodowość i granice jej, jak szeroce była pojmowana. Nie polegała na samym jedynie gardzeniu tytułami i dystynkcjami, nie zacieśniała się do samej równości w obliczu prawa, ale wymagała jednostajnego praw użycia, równej wolności, równej służby, równej wolności czynu i myśli. Liczy Komitet, że doprowadzając to odwieczne pojęcie do dojrzałości i zupełności, siła narodowa najświetniej rozwiniętą będzie.
W dobie wielkości Rzeczypospolitej na karb równości liczyła się wolność wyznań. Rozróżniać myśl sumienia w posłudze publicznej — było to obrażać równość obywatelską. Polska była przedmurzem chrześcijaństwa, a mahometanin, katolik, unita, dyzunita i wszelki wyznaniem dysydent zarówno praw obywatelskich używać był zdolny. Takie kwestii religijnej z pola politycznego uchylenie, na ostatek wszechwładną wolą konfederacji narodowej uroczyście objawione niewiele wprzód, silnie się już było . przyczyniło do wykończenia unii Polski z Litwą, do wykończenia ogromu Rzeczypospolitej, zwracało oko bratnich narodów na Polskę, dawało im otuchę, że w niej wyzwolicielkę znajdują. A kiedy w psujących się czasach Rzeczypospolitej jej żywioły zwichnięte zostały, kiedy jezuicki wpływ w co innego ją przedzierżgnął, wołał wtedy Zbarażski w imię ludów pobratymczych przerażającym głosem: „Jest nas sławiańskich narodów różnych ośmnaście. Ci wszyscy kładli swej swobody rachunek na Polsce; ci wszyscy rozumieli, że naród polski miał ich z ciężkiego jarzma pogańskiego oswobodzić; ci wszyscy na każdą potrzebę narodu polskiego gardła swe dać byli gotowi, a teraz kiedy krzywdę poczęto czynić narodowi (to jest wyznaniowi) ruskiemu, są nam głównymi nieprzyjaciółmi, teraz wolą pomrzeć na wojnie, żony i dzieci swe popalić, niżby mieli do zgody jakiejś przyjść z nami”. Obraza wolności sumienia w życiu obywatelskim namnożyła nam nieprzyjaciół i wykopała grób Rzeczypospolitej. Polska i na przyszłość będzie tarczą chrześcijaństwa, nie powinna tedy złym innych przykładem dwoić lub rozrywać sił chrześcijańskich. Niech pomni, że dziś znowu ośmnaście różnych narodów kładzie swej swobody rachunek na Polskę.
Co Polska w części rozwinęła i dalej była winna rozwijać dla nabrania nowych sił, co było duszą jej wielkości i potęgi, do tego dziś dąży ludzkość, o to dziś walka roztoczyła się po wszystkich narodach ziemi, nie wyłączając od tego samego ogniska ciemności, Rosji. Walka ta sprzyja i wspiera niewidomie nasze usiłowania
o niepodległość ojczyzny, o pomyślność ludu polskiego, na którym, jako na węgielnym kamieniu, podnosić mamy gmach tejże niepodległości wpośród ruchu pobratymczych sławiańskich plemion
i braterstwa ludów dążących do jednego z nami celu. Naśladujmyż naddziadów w tym, w czym umieli być dla nas dobrym wzorem, rozpromieniajmy ich myśli i cnoty, które Polskę uczyniły w swym czasie tak potężną, a unikajmy ich wad i zboczeń, wytępiajmy wszelkie choroby, co ją powaliły na łoże boleści i niemocy, co ją przyprawiły o śmierć pod sterem domowych i obcych narzucających się i narzucanych opiekunów.
Pomni na to, nie pójdziem czerpać w mętnych strugach, nie zboczym z dróg przyszłość ludzkości otwierających; nie zrobimy rachunku na cudzą pomoc, na wdanie się skuteczne tych, co za nieprzyjaznymi pryncypiami obstają, co są z nieprzyjacioły ściśle sprzymierzeni; nie pójdziemy kołatać do podwoi przewrotnej dyplomacji, która rozszarpanie naszej ojczyzny wymyśliła i zrządziła. Ustawa upoważnia Komitet do przemawiania do ludów i do rządów, nie ścieśnia działań jego w zewnętrznych stosunkach. W pogodnych tedy okolicznościach do tych on się jedynie obróci, które wspólny interes mieć mogą, do powszechnego wyzwolenia . dążą; do tych rządów, które będą rzeczywistym woli ludów objawieniem. Wreszcie cała rachuba Komitetu jest we własnej sile narodowej, we wrodzonych ludowi całemu pojęciach, we wrodzonym jego poświęceniu, w samych na ostatek niedolach naszych i w emigracji.
Znamy strapienia braci naszych w tułactwie, bo to jest równie naszym udziałem; znamy zniecierpliwienie i szkodliwe onego skutki. Urągając jemu ludzie bez sumienia lub płochością uniesieni wabią w bolesny błąd; to przekupstwem i korupcją rekrutują wota dynastyczne, to grą sił nadprzyrodzonych i duchów niewidomych zesłańców bożych głoszą, to nominacjami na stopnie, na krzyże, jakoby z przelewków władz rewolucyjnych wynikali, armie formują, a każdy okarmia zgłodniałych kłamliwymi nadziejami, z kraju rozkazy odbiera, za miesiąc, za dwa przyrzeka do kraju swe zbrojne zastępy wprowadzać, ojczyzną czarodziejskim skinieniem w raj zamienić. Miesiące owe minęły, wstyd uwiedzionych przewleka się. My nic takiego nie obiecujemy, nie chcemy ni zwodzić, ni łudzić: Wypływ waszej woli, mamy waszą wiarą i ufność, wasze przekonanie i dzielność. Wiemy, że mówimy do tych, co życie swe nieśli na pole boju, do okrytych bliznami i znojem, do zasłużonych synów Polski i nie wzdrygamy się zapowiedzieć, że jeszcze ciężka nas próba czeka, cięższa może od tej, którąśmy przebyli. Niezachwiani w wierze, uzbrójmy się w wytrwałość, nie ustawajmy w trudach i działaniu, a Bóg z nami. Wszechmocność wytrąciła nam z dłoni broń, zostawiła słowo. Jesteśmy ubodzy, nieliczni, prześladowani, lecz mamy słowo, które w obecnym położeniu i wieku starczy za najliczniejsze sprzymierzone armie.
Słowo, zawsze silne rzeczą, którą wyrażą, nabywa wszakże mocy i potęgi w miarę bratniej miłości i harmonii. W początkach, kiedy głos tułactwa bez nazwiska Zjednoczenia był skupiony i zgodnie w sprawie narodowej odzywał się, mimo zgiełku wewnętrznego w emigracji, miał powagę, był silny; wrogi domowe drżały, z kryjówek swoich wysuwać się i stanowiska szukać nie śmiały. Komitet widzi nadwerężoną dzisiaj harmonią, na której pragnąłby się oprzeć, a czuje się być obowiązanym zwrócić na to całą baczność emigracji. Nie troszczy się o tych, co się wahają wśród próżni i niepewności, bo pryncypium demokratyczne w akcie Zjednoczenia wyrażone, a silnie w emigracji zaszczepione, ale utyskiwać musi nad nieskupieniem tak w emigracji, jak w kraju ludzi dobrej wiary i jednej opinii, a których niedościgłe odcienia różnią.
Wynika to niestety z ludzkiego usposobienia, że małe odcienia wyznawców tejże myśli rzucają między nich zawziętości trudniej ugaszane, czyni ich zaciętszymi ku sobie niż ku wyraźniejszym sprzecznościom. Bliższe ocieranie się na jednym polu, chęć przodkowania lub przewodzenia, próżność okazania, że najczyściej, najgruntowniej zasadę pojmują, miłość własna — są powody, że nieukojony wstręt między nimi mimo woli wzrasta. Gotowi się zamknąć w zakonne rygory, wyosobnić w niezbłaganą wyłączność, tak jakby nigdy wspólnie działać nie myśleli. Zostanąż oni zawsze w oderwaniu? Czyliż do ich sumienia nigdy nie przemówi wymaganie sprawy narodowej, aby się łączyli z większością, równie jak oni widzącą, czyliż ich serce nie czuje potrzeby wyrzeczenia się siebie, a raczej swoich ekscepcji i wyszukanych przywilejów? A my mówimy, że takowe wyosobniania się członków demokratycznych są ciężkim wykroczeniem przeciw ojczyźnie, najdotkliwsze jej sprawie ciosy zadaje.
Ostatni głos nasz obracamy do obywateli Zjednoczenia. Wasi urzędnicy, na was przede wszystkim oprzeć się mamy. Sądzimy, że kto umie stanowić prawa i na mocy onych wybiera władzę wykonawczą, odpowiedzialnością jej grozi, musi umieć znać, co przepisał, i władzę postawić w możności działania. Dzieło wszakże zniknie, jeśli nie ściśniecie szeregów waszych, jeśli się wspólną ożywioną czynnością nie ukrzepicie. W obrębie waszym mniejszość miewała w różnych czasach odmienne nieco widzenia, nie zrządziła jednak rozerwania, bo w przepisach Zjednoczenia znajduje środki do swobodnego i prawnego przeprowadzania swych pojęć i myśli, a szanując wszechwładztwa wolę przez większość objawianą, składa świadectwo sumienności swych przekonań.
Rodacy tułactwa! Skupmy się w silne spójnie, a słowo wasze nabędzie potęgi i uroku. Obmyślajmy zgodnie zbawienne dla przyszłości środki, zgodnie stanówmy umocowanych do kierunku działania i przemawiania, a niewątpliwie w oddaleniu od ziemi ojczystej skutecznie jej usłużymy, do broni powołamy, za broń chwycimy. A gdzie mamy spocząć? Niech nam powiedzą pola Ostrołęki, Woli, Wilna, Grochowa, Stoczka. Na polu boju przyszłe odrodzenie i zwycięstwo!
Przyjęto w Brukseli na posiedzeniu Komitetu Narodowego Polskiego, dnia 31 lipca 1843 roku, XIII rewolucji.

Anons: — Reklama